Een archeologisch team heeft een Romeins heiligdom gewijd aan Hercules gevonden in Pietralata, naast graven en rituele bouwwerken die een complexere metropool onthullen dan gedacht.
Er is meer archeologisch leven dan alleen het Colosseum, het Forum Romanum en de thermen van Caracalla. De recente vondst van een reeks gebouwen aan de rand van de Italiaanse hoofdstad is een van de belangrijkste vondsten van de afgelopen jaren om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van Romeinse nederzettingen buiten het klassieke historische centrum. Tijdens een preventief archeologisch onderzoek in verband met een stedenbouwkundig programma in het gebied Pietralata is een complex ontdekt dat nieuw bewijs levert voor menselijke aanwezigheid en rituele activiteiten in de stedelijke periferie.
De archeologische context van Pietralata: een locatie met een lange bezettingsgeschiedenis
De archeologische werkzaamheden in Pietralata begonnen in de zomer van 2022, met een preventieve archeologische aanpak gericht op het beschermen en documenteren van de overblijfselen voordat het lopende stedenbouwkundige project werd uitgevoerd. Het opgegraven gebied, dat bijna een hectare beslaat, vertoont een reeks van langdurige menselijke bewoning die zich uitstrekt van de 5e-4e eeuw v.Chr. tot de 1e eeuw n.Chr., met enkele, minder frequente sporen die zich uitstrekken tot de 3e eeuw n.Chr.
De aanwezigheid van een oude verkeersader die het landschap doorkruist, wijst erop dat dit gebied functioneerde als een dynamische en gestructureerde corridor binnen het voorstedelijk gebied. Uit de verkregen gegevens blijkt dat de bevolking geïntegreerd was in de economische en culturele netwerken van het republikeinse en laat-republikeinse Rome.
De corridor, waarvan verschillende afzonderlijke delen bewaard zijn gebleven (een deel in de buurt van de huidige Via di Pietralata, gebouwd in aarde, en een ander deel, uitgehouwen in tufsteen, in de richting van Via Feronia), getuigt van een regularisatie van het tracé al in de 3e eeuw v.Chr. In latere fasen bleef dezelfde as in gebruik en onderging een toenemende monumentalisering.
Volgens deskundigen wijst deze ontwikkeling op het bestaan van een verspreid of uitgebreid Rome. Dat wil zeggen dat het stedelijk gebied zich uitstrekte tot het omliggende platteland door middel van belangrijke wegeninfrastructuur.
Het sacrium: een heiligdom voor Hercules aan de rand van Rome
Een van de meest verrassende ontdekkingen was een klein cultusgebouw, een sacrium met een vierhoekige plattegrond en bescheiden afmetingen (ongeveer 4,5 × 5,5 meter). Deze structuur, gebouwd met tufsteen en met nog sporen van stucwerk op de binnenmuren, werd rechtstreeks op een ouder votiefdepot gebouwd.
Het sacelium werd geïdentificeerd als een cultusplaats. Archeologen identificeerden een centraal altaar en een uitbouw in de achterwand die waarschijnlijk een cultusbeeld ondersteunde. Onder de voorwerpen die in de onderliggende votiefopslagplaats zijn gevonden, bevinden zich talrijke offers, zoals hoofden, voeten, kleine vrouwelijke figuren en twee terracotta beeldjes van runderen. Er werden ook kleine terracotta beeldjes gevonden die menselijke figuren en tekenen van devotie voorstellen. Onder deze beeldjes vallen enkele stukken op die verband houden met de iconografie die aan Hercules wordt toegeschreven.
Deze verzameling votiefgeschenken wijst erop dat in het heilige gebied door de jaren heen devotieactiviteiten plaatsvonden, waarschijnlijk verbonden met een specifieke godheid, in dit geval Hercules. De verering van zijn figuur wordt bevestigd door verschillende heiligdommen verspreid langs de Via Tiburtina, van Rome tot Tibur.
Er zijn ook bronzen munten teruggevonden, waardoor de bouw van het sacrium kan worden gedateerd tussen het einde van de 3e en de 2e eeuw v.Chr., dat wil zeggen midden in de republikeinse periode.
